meteoren-verslag_Leo2002

Leonidenregen Verslagen van Jacob Kuiper vanuit Noord-Spanje

Daverend succes 19 november-2 Daverend succes 19 november-1 Forse sterrenregen boven Europa	Werkgroep Meteoren Spanje 2002 Donderdag, 14 november Vrijdag 15 november Zaterdag 16 november Zondag 17 november Maandag 18 november	filmpje
19 november 2002 Daverend succes voor Leonidenjagers aan Spaanse Costa Brava Nederlands team nam meer dan 1000 vallende sterren waar De vijf leden van de Werkgroep Meteoren hebben dinsdag rond 5 uur in de ochtend in Noordoost-Spanje een enorm aantal vallende sterren waargenomen. Zij konden, in tegenstelling tot vele landgenoten die datzelfde hoopten mee te maken in eigen land, onder een totaal onbewolkte hemel de Leoniden-meteorenregen probleemloos volgen. Rond het hoogtepunt dat door sterrenkundigen, zo blijkt nu, vrijwel exact werd berekend, telden de afzonderlijke teamleden soms 5 of 6 meteoren op hetzelfde moment. Daardoor kon worden vastgesteld dat de intensiteit tenminste een factor acht hoger lag vergeleken met een gemiddelde normale meteorenzwerm, zoals de bekende Perseiden in augustus. Op naar Cabo de Begur ! Op de late avond van maandag 18 november vertrok de ploeg waarnemers naar de heuvel op kaap Begur, de eergisteren uitgezochte locatie op zo’n 11 kilometer ten zuiden van de badplaats l’ Estartit. Bij aankomst op het 300meter hoge punt was de middelbare bewolking van het oude front al redelijk verdwenen maar in de hoogste luchtlagen zat toch nog flink wat cirrus, 6/8 van de hemelkoepel was er wel mee bedekt. Het maanlicht werd daardoor flink extra verstrooid zodat de lucht een melkwit aanzien kreeg. Het nachtelijk uitzicht vanaf de heuveltop was echter prachtig. In de verte l’ Estartit en nog weer verder noordwaarts de lichtjes van de badplaats Rosas. Meer naar het noordwesten de bergruggen van de Pyreneeën met kleine concentraties licht van plaatsjes die zeker 50 kilometer van ons verwijderd waren. Het was niet koud en op de heuveltop was het windstil. Wel was de lucht wat heiig maar echt veel last gaf dat niet. Op een dak van groot betonnen gebouw, sterk gelijkend op een bunker uit de 2^e Wereldoorlog, was een prima plaats voor de opstelling van onze apparatuur. Een dikke laag grond met daarin een flinke graszode en een mooie vlakke betonnen verhoging leverden een perfecte plek waar we ook voor de directe omwonenden geen hinder op zouden leveren. Het licht van koplampen van toevallig passerende auto’s bleef op onze hoge locatie ook buiten ons schootsveld. Eerste aardscheerder om 23.42 uur. Iets voor middernacht verscheen de eerste Leonide boven Kaap Begur. Over een lengte van meer dan 150 graden trok de meteoor zijn vurige spoor door de bovenste lagen van de dampkring. Bijzonder fraai was de fijne krans (corona) die er rond de kop van de meteoor ontstond, gevolgd door een lange staart. Die allereerste meteoren trekken zo’n lang spoor omdat ze op dat moment vrijwel evenwijdig aan de aardbaan de atmosfeer binnen dringen en zo een heel lang stuk luchtlaag passeren voor ze uiteenvallen. Dit worden de zogenaamde aardscheerders genoemd, een iets andere baan zou ze net langs de dampkring hebben gestuurd en voor hun vurige ondergang hebben behoed. Het vertrouwen in de uitkomst van de computerberekeningen en de optimistische blik die ik met mijn Biltse collega’s over de wolkenontwikkeling deelde, werd uiteindelijk niet beschaamd. Na twee uur ‘s nachts waren vrijwel alle cirrussluiers weggedreven naar de Middellandse Zee. De volle maan zette de hoge heuvel bij Cabo de Begur zo sterk in het licht dat een zaklamp niet meer nodig was bij het noteren van de aantekeningen in de schrijfblokken. Het maanlicht zorgde er wel voor dat veel lichtzwakke meteoren in de heldere hemel verloren gingen maar er bleven er nog talloze over die helder genoeg waren. Het uur van de waarheid nadert Aanvankelijk leek het aantal meteoren weinig voor te stellen maar daar kwam rond half vier ‘s nachts verandering in. De vallende sterren namen steeds sneller in aantal toe en tellingen leverden tegen tien voor vijf al meer dan 50 per 5 minuten. Tussen 05.05 uur en 05.10 uur werden maar liefst 89 meteoren opgemerkt. Vaak waren daarbij heldere exemplaren te vinden. Klapper was een enorme vuurbol die net na 6 uur aan de oostelijke hemel verscheen. In helderheid kon hij op dat moment ruimschoots wedijveren met de volle maan die laag in het westen stond. Nog zeker 7 minuten later was op die plaats aan de hemel het zogenaamde nalichtende spoor terug te vinden, een effect waarbij de bovenste luchtlagen, door de botsing met het buitenaardse stofdeeltje, als een neonbuis oplichten. In een tijdsbestek van enkele uren werden door de vijf waarnemers meer dan 1000 afzonderlijke vallende sterren geteld. Omrekening van dit aantal naar specifiek sterrenkundige maatstaven geeft voorlopig het idee dat de voorspelde Leonidenactiviteit voor 2002 waarschijnlijk is overschreden (definitieve berekeningen volgen later) Via de radio hoorden we ondertussen dat in grote delen van Nederland het zicht op een heldere hemel werd belemmerd door mist of nevel. Heel jammer want het zou waarschijnlijk voor het eerst zijn geweest sinds 1933 dat vanuit ons land zo’n fraaie meteorenregen opnieuw te zien zou zijn geweest. Blijdschap Tegen zeven uur werd de schemering zo sterk dat de waarneemactie werd gestopt. Uitermate blij over zo’n mooi actieresultaat begonnen de deelnemers aan de korte terugrit naar het vakantiehuis in l’ Estartit, waar meteen werd gestart met het schrijven van een eerste persbericht. Zulk goed nieuws moet de deur uit, iedereen moet weten hoe fraai de Leoniden 2002 waren. Velen zullen hebben gehoopt op de weercondities waaronder wij deze nacht alles hebben kunnen zien. Sommigen zijn misschien erg teleurgesteld dat het hen niet is gelukt dat mee te maken en dat is altijd jammer. Wij hadden het iedereen graag gegund, maar soms zit het weer gewoon ontzettend tegen en daar is dan niets aan te doen. Het laatste gesprek dat ik met Casper ter Kuile, lid van het DMS-team in zuidoost Spanje, had, klonk ook niet meer zo hoopvol. Om 4 uur vannacht zaten ze aan de Spaanse kust toch met zo’n hoeveelheid cirrusbewolking dat professionele waarnemingen er praktisch volledig onmogelijk door werden gemaakt. Het team van onze Werkgroep meteoren realiseert zich langzamerhand dat we in West Europa vermoedelijk een van de weinigen zijn geweest die onder zulke mooie weersomstandigheden de Leonidenpiek mee hebben gemaakt en daar kunnen we allen maar blij en dankbaar mee zijn. Even uitblazen Na de spannende dagen tot de Leonidennacht zullen we de komende dagen wel wat meer ontspanning gaan zoeken aan de Costa Brava, tenslotte hebben we vakantie maar ondertussen zullen we ook nog wel wat tijd besteden aan het uitwerken van de observaties, alles zit nu tenslotte nog vers in het koppie. Op de KNMI-website komen straks nog meer resultaten te staan, misschien later deze week al. Publicatie in een uitgebreider verband vindt plaats in de tijdschriften De Meteoor (het kwartaalblad van de Werkgroep Meteoren en in andere sterrenkundige tijdschriften. De komende tijd worden ook op mijn eigen website (www.weerboek.nl) nog meer waarneemuitkomsten en impressies van de vier andere Leonidenwaarnemers, Urijan Poerink, Maarten Geijsberts, Edwin van Schijndel en Raymond Westheim geplaatst. Jacob Kuiper



Daverend succes voor Leonidenjagers aan Spaanse Costa Brava Vijf Nederlanders namen meer dan 1000 vallende sterren waar Estartit. Vijf leden van de Werkgroep Meteoren (Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde) hebben dinsdag rond 5 uur in de ochtend in Noordoost-Spanje een enorm aantal vallende sterren waargenomen. Zij konden, in tegenstelling tot vele landgenoten die datzelfde hoopten mee te maken in eigen land, onder een totaal onbewolkte hemel de Leoniden-meteorenregen probleemloos volgen. Rond het hoogtepunt dat door sterrenkundigen, zo blijkt nu, vrijwel exact werd berekend, telden de afzonderlijke teamleden soms 5 tot 6 meteoren tegelijk. Daardoor kon worden vastgesteld dat de intensiteit tenminste een factor acht hoger lag vergeleken met een gemiddelde normale meteorenzwerm, zoals de bekende Perseiden in augustus. Iets voor middernacht verscheen de eerste Leonide boven waarneemlocatie Kaap Begur, zo’n 11 kilometer ten zuiden van de bekende badplaats l’ Estartit aan de Costa Brava. Eerst leek het aantal meteoren tamelijk weinig voor te stellen maar daar kwam rond half vier ‘s nachts verandering in. De vallende sterren namen snel in aantal toe en tellingen leverden tegen vijf uur al meer dan 60 per 5 minuten. Tussen 05.05 uur en 05.10 uur werden maar liefst 89 meteoren opgemerkt. Vaak waren daarbij heldere exemplaren te vinden. Klapper was een enorme vuurbol die net na 6 uur aan de oostelijke hemel verscheen. In helderheid kon hij op dat moment ruimschoots wedijveren met de volle maan die laag in het westen stond. Nog zeker 7 minuten later was op die plaats aan de hemel het zogenaamde nalichtende spoor terug te vinden, een effect waarbij de bovenste luchtlagen, door de botsing met het buitenaardse stofdeeltje, als een neonbuis oplichten. Onder de leden van de Werkgroep Meteoren die naar Spanje waren afgereisd, was ook Steenwijker en KNMI meteoroloog Jacob Kuiper. Hij zag deze verwachte Leonidenregen als een laatste kans voor vele jaren. Astronomen wijzen er op dat de volgende Leonidenuitbarsting wellicht meer dan 30 en mogelijk zelfs 97 jaar op zich zal laten wachten. Kuiper, al meer dan 30 jaar lid van de meteoorsectie van de KNVWS, had alles op alles gezet om de Leoniden onder zo goed mogelijke weerscondities te kunnen zien. Noordoost Spanje was gekozen als uitvalsbasis omdat de weersituatie daar in deze tijd van het jaar gemiddeld vaak veel gunstiger is vergeleken met Nederland. Toch zou ook in dit deel van Spanje het weer tegen kunnen zitten en daarom werd afgesproken dat op de middag voor de bewuste Leonidennacht met auto’s nog verkast zou kunnen worden. Daarbij zou zelfs uitgeweken kunnen worden naar locaties op 500 kilometer afstand van de provincie Catalonie. Maandagmiddag 18 november begon een weerfront van het westen uit te naderen, maar volgens computerberekeningen zou de bewolking eigenlijk nog niet een probleem op moeten leveren tot het verwachte maximummoment. Tegen 23 uur ‘s avonds zaten er echter toch nog flinke wolkenschermen boven het ‘basiskamp’. Toch werd besloten om niet alle plannen te veranderen omdat ook KNMI-collega’s de positieve oplossing die de weermodellen toonden, veel kans van slagen gaven. Dat vertrouwen werd niet beschaamd. Na twee uur ‘s nachts waren de wolkensluiers weggedreven naar de Middellandse Zee. De volle maan zette de hoge heuvel bij Cabo de Begur zo sterk in het licht dat een zaklamp niet meer nodig was bij het noteren van de aantekeningen in de schrijfblokken. Dat maanlicht zorgde er wel voor dat veel lichtzwakke meteoren in de heldere hemel verloren gingen maar er bleven er nog talloze over die helder genoeg waren. In een tijdsbestek van enkele uren werden door de 5 waarnemers meer dan 1000 afzonderlijke vallende sterren geteld. Omrekening van dit aantal naar specifiek sterrenkundige maatstaven geeft voorlopig het idee dat de voorspelde Leonidenactiviteit voor 2002 waarschijnlijk is overschreden! Via de radio konden de waarnemers ondertussen horen dat in grote delen van Nederland het zicht op een heldere hemel werd belemmerd door mist of nevel. Heel jammer want het zou waarschijnlijk voor het eerst zijn geweest sinds 1933 dat vanuit ons land zo’n fraaie meteorenregen opnieuw te zien zou zijn geweest. Op 9 oktober 1933 vond toen de sterrenregen van de Draconiden plaats. Jacob Kuiper Sr. en zijn broers Harm en Berend Kuiper zagen destijds bij hun ouderlijk huis aan de Meppelerweg die enorme sterrenregen. De Steenwijker Courant besteedde er destijds veel aandacht aan, onder ander door een prachtig gedicht van de dichter Kroes. De komende dagen zullen de vijf meteoorwaarnemers hun observaties uit gaan werken. Publicatie van die resultaten is de komende tijd te volgen op de website van Jacob Kuiper (www.weerboek.nl). Daar worden naast die uitkomsten ook nog reisverslagen opgenomen van de deelnemers, Urijan Poerink, Maarten Geijsberts, Edwin van Schijndel en Raymond Westheim. Jacob Kuiper


L’Estartit, 19 november 2002, 9.00 uur Forse sterrenregen boven Europa In de afgelopen nacht (18/19 november) heeft een grote uitbarsting van de sterrenregen Leoniden plaatsgevonden, die overal in Europa, waar het niet bewolkt was, kon worden gezien. Vijf leden van de Werkgroep Meteoren van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde hebben de sterrenregen de gehele nacht waargenomen vanuit L’Estartit aan de Costa Brava in Noord-Spanje. De eerste Leoniden verschenen rond 23 uur, doch pas omstreeks 3.25 uur nam het aantal meteoren sterk toe tot het maximum overeenkomstig de voorspellingen om 5.05 uur werd bereikt. Toen werden 87 meteoren per vijf minuten geteld. Dat is extreem veel en het hadden er aanzienlijk meer kunnen zijn als niet de Volle Maan veel lichtzwakkere meteoren overstraalde en dus aan het oog onttrok. Er zijn meer nachten in het jaar dat er veel meteoren te zien zijn (zoals in augustus), maar nooit meer dan gemiddeld 10 per vijf minuten. De Leonidenregen bevatte verscheidene zeer heldere meteoren of vuurbollen, die in enkele gevallen nalichtende sporen vertoonden die minutenlang zichtbaar bleven. Soms vielen er wel vijf of zes meteoren tegelijk op bijna dezelfde plek aan de hemel. In de novembermaanden van 1998, 1999 en 2001 traden er ook ongekend hevige Leonidenregens op waarvan die in de eerste twee genoemde jaartallen in Europa goed zichtbaar waren. De Leonidenregen van dit jaar was volgens de verwachtingen de laatste in deze reeks. De volgende is misschien over zo’n 30 jaar, maar de voorspellingen duiden er meer op, dat we tot omstreeks 2095 moeten wachten tot zich voor het eerst weer een Leonidenuitbarsting zal voordoen. De waarneemgroep in L’Estartit werd gevormd door: Maarten Geijsberts Jacob Kuiper Urijan Poerink Edwin van Schijndel Raymond Westheim

Leonidenexpeditie 2002 Werkgroep Meteoren Spanje Een ploeg van 5 personen van de Werkgroep Meteoren zal proberen om onder zo optimaal mogelijke weerscondities de verwachte Leoniden-meteorenregen waar te nemen. Ze hebben daarvoor als uitvalsbasis het plaatsje l’ Estartit aan de Costa Brava in noordoost-Spanje uitgekozen. In de periode tot maandagmiddag 18 november wordt de weersituatie in een straal van tenminste 500 tot 1000 km rond die stek met argusogen in de gaten gehouden. Mocht blijken dat het weer voor de nacht van maandag op dinsdag 18/19 nov in noordoost Spanje toch niet stabiel genoeg is, dan wordt met een uitwijkactie de meest geschikte plaats opgezocht. Daarbij is een gebied met een actieradius van 500 km rond het Leonidenhoofdkwartier het werkgebied. Dat zou in kunnen houden dat wellicht wordt uitgeweken naar de Franse Rivierakust of naar de omgeving van Valencia of, meer naar het westen, Zaragozza. We hopen door middel van een regelmatige update van de waarnemingsplannen u een beeld te schetsen hoe amateur-sterrenkundigen, o.a. met inzet van Internet en e-mail de weersituatie in de gaten houden om hun uiteindelijke plan, het observeren van de zeldzame regen van vallende sterren, te verwezenlijken.


Donderdag, 14 november Om 9 minuten over twee in de middag startte officieel de Leonidenexpeditie 2002 van de Werkgroep Meteoren (WGM) der Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS). Een afgeladen auto met foto- en videoapparatuur vertrok vanuit Vught met de eerste twee personen, Urijan Poerink en Jacob Kuiper, van de in totaal 5 waarnemers die in het Spaanse l‘ Estartit hun basiskamp inrichten. Naast deze 5 personen zullen de komende dagen nog een kleine 40 Nederlandse meteorenwaarnemers naar het Iberisch Schiereiland afreizen. In het zuidoosten van Spanje zullen door leden van de Dutch Meteor Society een aantal waarnemingsposten worden opgezet terwijl 4 andere WGM-ers in zuid-Portugal hun domicilie kiezen. In de bagage van de twee kwartiermakers zit ook de apparatuur van de andere 3 leden die zaterdag a.s. met het vliegtuig in Barcelona hopen te arriveren om zich daarna ook naar l’ Estartit te begeven. Er is ze alles aan gelegen om de Leonidenmeteorenregen zo goed mogelijk vast te leggen dus zijn er veel fotocamera’s en videoapparatuur meegegaan. Uiteraard is de aanblik op de, naar verwachting zeer rijke, meteorenregen nog het belangrijkst. Niets is mooier dan het met eigen ogen aanschouwen van zulk prachtig ‘astronomisch’ vuurwerk. puntenklassering Een meteorenregen is natuurlijk iets heel anders dan bijvoorbeeld een totale zonsverduistering maar je zou er een kleine vergelijking mee kunnen maken door er een waardecijfer aan toe te kennen. Zetten we een totale zonsverduistering zoals in 1999, een gewone meteorenzwerm zoals we die jaarlijks in Augustus kunnen zien (Perseiden) en de komende intensieve Leonidenregen naast elkaar, dan kennen we aan de zonsverduistering het cijfer 100 toe. Onafhankelijk van elkaar is nu aan een aantal personen gevraagd welk cijfer zij aan de gewone meteorenregen en aan de komenden Leonidenregen zouden geven. Opmerkelijk zijn dan de bijna gelijkluidende antwoorden: 20 punten voor de ‘gewone Perseidenzwerm, en maar liefst 95 punten voor de komende Leoniden! Het geeft aan dat er sprake is van een zeldzaam fraai gebeuren dat volgens veel berekeningen waarschijnlijk pas aan het eind van deze eeuw (rond 2099) weer op kan treden. Na een rit van ruim 600 km arriveerde de voorhoede van de expeditie in Dijon rond kwart voor tien in de avond. Een prima rit onder goede weercondities. In Luxemburg werd tijdens een korte stop nog even een plaatje van de avondhemel geschoten Cirrusschermen in het zuidwesten bedekten de hemel. Een naderend frontensysteem, dat op dat moment zwaar weer bracht boven de Golf van Biskaje was in aantocht. Uren later werd daar al wat van merkbaar. Toen we in Dijon een hotelletje gevonden hadden konden we onze spullen alleen met behulp van een paraplu nog droog het hotel in krijgen.

Vrijdag 15 november De hele nacht heeft het geregend. Als we de ramen van onze hotelkamer opengooien is de wereld grijs en grauw. Een lage sliert wolken ligt over de heuvels in de buurt en alles is doorweekt. De Franse ochtendspits ziet toch kans om de snelweg langs het hotel snel van zijn natte uiterlijk af te helpen. Als we zelf weer op pad gaan is de zon er zelfs af en toe bij. Op weg naar Lyon krijgt het landschap daardoor een bijzondere tint. De gele en bruine herfsttinten steken warm af tegen de wolken die op allerlei niveaus aanwezig zijn. Laag boven het land slierten nevel, daarboven hoog in de lucht een mix van dunne en soms ook dikke wolkensluiers. Af en toe valt er wat regen uit maar veel stelt het niet voor. De zon zorgt dan soms voor dat ene extra toetje, een bundel lichtstralen die een prachtige regenboog creëert . De bomen zijn ook hier in centraal Frankrijk al bijna van hun bladeren verlost, kaal staan de rijen populieren in de landerijen, grote clusters maretakken geven aan dat we toch echt in Frankrijk zitten. In Lyon een blik op de Rhone. De rivier staat hoog, het water is bruin en er drijft veel rommel mee in de sterk kolkende stroom. Soms zien we complete boomstammen voorbij komen, een teken dat het stroomopwaarts fors tekeer moet zijn gegaan. De foto toont de Rhone in de buurt van Montelimar, de oevers staan onder water. We merken trouwens dat we nog niet van het regenfront verlost zijn. Een krachtige zuidelijke wind blaast door het Rhonedal. De windstoten zijn fors, zozeer dat het goed te merken is bij het rijden. De enorme vracht spullen geeft de wagen in dit geval een extra goede wegligging, toch wel handig al die zware fotostatieven in de kofferbak. In de buurt van de Pyreneeën is de lucht weer helemaal grijs, een dikke wolkenmassa hangt boven het land, als we de grens bij Perpignan passeren. Opnieuw regen, maar niet echt veel. Duidelijk is wel dat de zuidelijke stroming veel vochtige lucht over de bergen stuwt, want aan de zuidkant van de bergketen begint het wolkendek toch weer dunner te worden. Tegen 7 uur ‘s avonds bereiken we l’ Estartit. Vanaf De Bilt precies 1492 km (waar ken ik dat getal toch nog meer van?). Met een totale rijduur van ongeveer 14 uur zit het eerste stuk van de expeditie er op. Als we rond middernacht een blik naar boven werpen is de maan vaag door de hoge cirrussluiers te zien, een weersverbetering op komst?




Zaterdag 16 november Half acht ’s ochtends, de zon kleurt in het oosten de cirrusschermen geel. In het westen een helderblauwe en wolkenloze lucht. Ver boven zee wat stapelwolken. Op het balkon van ons huis zitten we een paar uur later in de heerlijke zon, je voelt de warmte, niet zo verwonderlijk want we zitten hier op 42 graden Noorderbreedte. De zon staat dus 10 graden hoger aan de hemel vergeleken met Nederland en dat is te merken. Een staalblauwe hemel is ons deel, wat zouden we hier blij mee zijn als dat ook aanstaande maandag- op dinsdagnacht zou zijn. Maar niet te vroeg juichen…ook het weer in Spanje is niet per definitie altijd mooi, dat zagen we gisteravond en dat zal de komende dagen ook nog wel een keer blijken. Toch blijkt nu al waarom een waarneemactie in zuidelijker streken gewoon meer kan rekenen op goede weersomstandigheden. Dat is de vochthuishouding van de lucht. In een Nederlandse situatie zou zo’n regenzone die gisteravond gepasseerd was, gevolgd door opklaringen, een grote kans op mist hebben gegeven. De vochtige lucht koelt dan af en is met de laagstaande novemberzon nauwelijks meer op te warmen. Dat is juist het grote verschil met oost-Spanje. Ook na zo’n regenfront is de lucht weer heel snel droog, zo droog dat de mistkansen bijzonder laag blijven. Juist voor zo’n Leoniden-actie van cruciaal belang…. want het hoogtepunt van de meteorenzwerm valt in de nanacht en juist dan is de kans op mist (in de Nederlandse nacht) zo groot! Om een indruk te geven van onze locatie sturen we een paar plaatjes mee. Opvallend is het grote verschil in bladstand tussen de bomen hier en op onze heenreis. Was het in midden Frankrijk ongeveer net zo als in Nederland, in zuid Frankrijk hadden de populieren al meer bladeren. Zuid van de Pyreneeën is het allemaal nog groener, hoewel ook hier bepaalde boomsoorten al veel dunner in het blad zitten en beginnen te verkleuren. De foto toont hoe het eruit ziet, toch een heel verschil met Nederland.



Zondag 17 november 2002 Gisteravond kwam de waarnemersgroep in l’ Estartit op volle sterkte. Drie waarnemers, Edwin van Schijndel, Maarten Geijsberts en Raymond Westheim, kwamen vanuit Barcelona om tien uur aan. Met zijn vijven is de ploeg van de werkgroep Meteoren nu compleet en kan de volledige voorbereiding op de waarneemactie beginnen. Zondagochtend kon wederom in een heerlijk zonnetje het ontbijt op het terras worden genuttigd. Later trok de hemel geleidelijk dicht. In het centrale hoogland van Spanje bevond zich een onweersstoring die uiteindelijk in oostelijke richting naar de Middellandse Zee trok. Toch kreeg ook onze locatie nog een bui waarbij de lucht er in het zuiden nog het dreigendst uitzag. Rond het middaguur passeerde het onweer met flinke windvlagen. Daarna begon de hemel in het westen weer helemaal open te trekken en werd een verkenningstocht in de omgeving gestart. Uit de weerkaarten die op dit moment voorhanden zijn, lijkt de situatie voor l’ Estartit en omgeving voor de belangrijke nacht er vooralsnog gunstig uit te zien. Een actieve depressie zou zich in de nacht van maandag op dinsdag vooral manifesteren boven Portugal en het westen van Spanje. Hogere wolkensluiers van dat systeem lijken het noordoosten van het land tot aan dinsdagmiddag nog niet te bereiken. Ook op lagere niveaus in de atmosfeer lijkt er een vrij grote kans op weinig wolken. Morgen zullen we uiteraard nog nauwkeuriger kijken of de huidige locatie nog steeds zo goed zal zijn, maar voorlopig is duidelijk dat een waarnemingslocatie dicht in de buurt van onze verblijfplaats echt kans van slagen maakt. De eisen waaraan zo’n plek moet voldoen zijn oa.: zo min mogelijk last van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatverlichting. Liefst een plaats die ‘s nachts niet mistgevoelig is. Een plek die gemakkelijk met de auto te bereiken is, om de lading waarnemingsapparatuur snel te kunnen verplaatsen. Besloten werd om de heuvelrug op zo’n11 km ten zuiden van onze uitvalsbasis een kijkje te nemen. Vrij vlot vonden we een route die ons met de auto tot bijna op de top bracht. Een geweldig uitzicht ontrolde zich aan onze ogen, de baai van Rosas in de verte en op de voorgrond de kleine rotseilandjes vlak voor de kust van l’ Estartit. Meer naar het noorden enkele andere hoge heuvels en heel in de verte de eerste Pyreneeënrijen. De kunstmatige verlichting die er langs de wegen te vinden was, vormde geen echte bedreiging voor ons werk, kortom als het weer het toelaat wordt de hoge top (329 meter boven zeeniveau) op kaap Begur (Cabo de Begur) onze waarneemlocatie. Morgen de dag van de beslissing, wordt het toch nog verkassen of blijven we zitten waar we zijn. U krijgt het vanzelfsprekend weer te lezen.


Maandag 18 november De spanning stijgt Noordoost Spanje was gekozen als uitvalsbasis omdat de weersituatie daar in deze tijd van het jaar gemiddeld vaak veel gunstiger is vergeleken met Nederland. Toch zou ook in dit deel van Spanje het weer tegen kunnen zitten en daarom werd afgesproken dat op de middag of avond voor de bewuste Leonidennacht per auto nog verkast zou kunnen worden. Daarbij zou zelfs uitgeweken kunnen worden naar locaties op 500 kilometer afstand van de provincie Catalonie. Azuurblauw Bij het krieken van de dag stond er opnieuw een azuurblauwe hemel boven de Costa Brava. Diepblauwe lucht boven een zonovergoten landschap. De vraag was natuurlijk… blijft dit nog lang zo. Computerberekeningen gaven al dagen achtereen aan dat vandaag boven Portugal een actieve depressie terecht zou komen die in de loop van de dag ook steeds meer het westen en midden van Spanje in zijn greep zou krijgen. Vooral de hoge wolkenschermen leken flink winst in oostelijke richting te kunnen boeken. Dat laatste zou voor de waarneemactie behoorlijke consequenties kunnen hebben. Slechts een dunne sluier van cirrus of cirrostratuswolken zou het sterke maanlicht enorm gaan verstrooien waardoor de helderheid van de nachthemel zo sterk toe zou nemen dat de grote massa meteoren in de lichtzee zou verdwijnen. s ‘Ochtends dus maar snel aan de slag om via Internet de nieuwste weerkaarten en modelberekeningen te bekijken. Niet alleen voor onze ploeg was een heldere hemel van het grootste belang, ook in zuid Portugal en in het zuidoosten van Spanje zaten nog waarneemteams startklaar voor de Leoniden. Het team in zuidoost Spanje had de afgelopen dagen al een aantal malen met ons contact gehad en de kans besproken of zij eventueel toch uit zouden moeten wijken voor de hoge cirruswolken. Dat laatste leek steeds duidelijker te worden. ECMWF gegevens toonden hoe in de opeenvolgende berekeningen de wolken in de hoogste niveaus steeds meer terrein boekten. 19 november, 00 uur, zou alleen het uiterste zuidoosten van Spanje, in de buurt van Almeria nog aan de wolkensluiers ontsnappen. Op datzelfde moment zou zich boven onze eigen stek een weinig actief front bevinden. Regen zou het waarschijnlijk niet brengen maar de kans op flinke wolkenvelden op grotere hoogte was tamelijk groot. Ook in de berekeningen van gisteren werd dat al getoond. Om 0600 uur zou dat ‘oude’ front echter al weer zijn doorgeschoven en moesten er toch weer flinke opklaringen bij ons aanwezig zijn. Die dinsdagochtend zou dan definitief meer bewolking van de Portugal-depressie ons gebied binnendrijven, maar dat was geen probleem, de actie was dan toch al achter de rug. Helder intermezzo Het kleine strookje helder weer in de 2^e nachthelft was het belangrijkst voor ons, het maximum van de Leoniden was verwacht voor 5 uur ’s ochtends, juist dan helder weer zou het mooist zijn. De Leonidenzwerm kenmerkt zich namelijk door de zeer steile toename in intensiteit. In slechts 1 a 2 uur kan het aantal meteoren vertienvoudigen om na de piek weer heel snel af te nemen. De aarde trekt dus in slechts enkele uren door de dichtste stofconcentratie van de komeetstaartrestanten. Uit de weermodellen bleek dat het uiterste noordoosten van Spanje het tot 6 uur ’s ochtends zeer waarschijnlijk nog helder zou hebben. Voor de groep in zuid-Portugal was het de vraag of het koufront van de depressie hen rond de Leonidenpiek al was gepasseerd. Vermoedelijk nog net niet en dat zou betekenen dat ze daar onder een zwaar bewolkte lucht niets zouden zien van het spektakel. Ook voor de teams in de Sierra de los Filabres, ten oosten van Granada, was het zaak om toch te verkassen naar de kust. De kans op een cirrusvrije lucht was echter ook daar aan het eind van de nacht niet meer zo groot. De wind in de bovenlucht zou daar een factor 3 a 4 hoger zijn dan in het noordoosten van Spanje, waardoor de bewolking daar veel sneller oostwaarts zou kunnen trekken. Met deze vooruitzichten via de telefoon doorgespeeld besloot men om toch maar de kust op te zoeken. Voor onze eigen ploeg was er nog geen reden om van de geplande waarnemingslocatie af te zien, kaap Begur. Steeds meer wolken…… Maandagmiddag werden in het zuidwesten de eerste wolkenvelden van het ‘oude’ weerfront zichtbaar. Echt snel leken ze niet te gaan. Terwijl het team druk bezig was met het vullen van de fotocamera’s, het afstellen van de videoapparatuur en het laden van hele series accu’s, bleef de zon toch lekker doorkomen. Op de veranda was het in de schaduw nog 18 graden, geen vervelend weer om de laatste voorbereidingen bij af te ronden. Tegen zes uur ’s avonds begon de bewolking echt veel meer voor te stellen. In totaal zat er over 4 tot 6/8 van de hemelkoepel wel bewolking, maar in het westen waren ook wel weer gaten in de te vinden. De bewolking die er aan kwam leek echter boven onze streek ook steeds weer wat op te lossen. Internet als lijn naar de weermodellen Opnieuw werden computerberekening op Internet bekeken, de meest recente satellietfoto’s werden uitgebreid bestudeerd. Die blik was toch niet zo fraai. Op de beelden die rond 18 uur door de satelliet werden gemaakt was toch een tamelijk omvangrijke wolkenmassa te zien die iets meer naar het zuidwesten toch maar kleine gaatjes toonde. Toch bleven ook nu de computermodellen aangeven dat het oude front door zou lopen en toch weer flinke opklaringen in de loop van de nacht ons deel zouden kunnen zijn. Met de actualiteit boven ons eigen hoofd en de informatie uit de Internetplaatjes besloot ik om toch ook nog ruggespraak te houden met mijn collega’s in de weerkamer. Tijdens het telefoongesprek bleek dat zij ook redelijk vertrouwen hadden dat onze situatie niet slechter zou worden tot het moment van ochtendgloren. De enige locatie die misschien toch beter zou zijn, was de kust ten oosten van Marseille. Op zich zou het voor ons betekenen dat we zo’n 400 kilometer moesten gaan rijden, op zich geen probleem want we hadden daarvoor nog de tijd. Een andere bottleneck was echter het noodweer dat in zuidoost Frankrijk de afgelopen dagen een aantal hoofdwegen had geblokkeerd Juist in dat doelgebied zou dus een probleem kunnen ontstaan omdat we daar dan niet verder konden terwijl dat vanuit weerkundig standpunt gezien waarschijnlijk wel nodig was. Na een kort update-gesprek om tien uur ‘s avonds werd besloten om definitief het oorspronkelijk waarnemingsplan te handhaven en waar te gaan nemen op de meer dan 300 meter hoge heuveltop bij Cabo de Begur. Alle spullen werden in de auto’s geladen en om 9 minuten over tien startte het ritje naar de 11 kilometer zuidwaarts gelegen top die we vanuit onze huis zeer goed konden zien liggen. De volle maan stond helder aan de hemel maar nog steeds waren er wat wolkenvelden, maar ze bedekten niet meer dan 2/8 van de hemel. Heel hoog was wel wat cirrostratus te vinden waarin zich tijdelijk een mooie kring om de maan vormde. Hopelijk zou dat spul snel opkrassen.